برگزیدهتاریخدیدگاه

‌قهرمانی که عاشق شازده کوچولو بود!

دیدبان روسیه: شصت سال پیش در چنین روزی یعنی ۱۲ آوریل ۱۹۶۱، ساعت نه و هفت دقیقه به وقت مسکو بود که یوری آلکسیوویچ گاگارین از چند ده کیلومتر آن طرف‌تر از روستای تیوراتام در جمهوری قزاقستان با سفینه واستوک به فضا رفت تا نام خود را به عنوان نخستین انسانی که به مدار زمین پرواز کرد را در طول تاریخ ثبت کند.

پرواز گاگارین یک ساعت و ۴۸ دقیقه به طول انجامید که طی آن با سرعت ۲۸ هزار کیلومتر در ساعت، یک دور مدار زمین را به طور کامل طی کرد و سرانجام در شهر انگلس در استان ساراتوف فرود آمد؛ شهری که اتفاقا دوران کالج خود را نیز در آنجا سپری کرده بود. طبق برنامه‌ریزی‌های انجام شده او باید در هفت کیلومتری زمین از سفینه به بیرون پرتاب می‌شد و با چتر فرود می‌آمد که این اتفاق ساعت ۱۰ و ۵۵ دقیقه به وقت مسکو رخ داد.

این اتفاق باعث خوشحالی بیش از اندازه خروشچف شد و دستور داد فورا از گاگارین تجلیل شود؛ به سرعت او را به مسکو آوردند و در آسمان پایتخت هفت جنگنده میگ، هواپیمای حامل وی را اسکورت افتخاری کردند. این رخداد جهانی کافی بود تا گاگارین به سرعت به قهرمان ملی شوروی تبدیل شود و در شرایطی که مسکو در جنگ سرد با واشنگتن به سر می‌برد،‌ این اتفاق موضوع بسیار مهمی بود تا شوروی از آن بهره‌برداری سیاسی در ابعاد داخلی و بین‌المللی کند و طبیعتا این موضوع نیز سبب شد یوری گاگارین اهمیت صد چندانی پیدا کند و در نخستین اقدام ستوان گاگارین با دریافت درجه نظامی سرگردی تشویق شد. دو روز بعد یعنی در چهاردهم آوریل به موجب حکم هیات رئیسه شورای عالی شوروی، عنوان قهرمان ملی اتحاد جماهیر شوروی به او اعطا شد. لئونید برژنف نیز نشان لنین را به او اهدا کرد و بسیاری از پسران تازه متولد شده توسط والدینشان به افتخار گاگارین،‌ یوری نامگذاری شدند.

یک سال بعد، شوروی تصمیم گرفت تا این روز را به عنوان روز فضانوردی در تقویم خود ثبت کند و سرانجام در هشتم آوریل سال ۲۰۱۱، سازمان ملل متحد، قطعنامه پیشنهادی روسیه را تصویب کرد تا به موجب آن دوازدهم آوریل به عنوان روز جهانی فضانوردی ثبت شود.

گفته می‌شود که ایده اولیه استفاده از موشک برای پروازهای فضایی به سال ۱۹۰۳ یعنی در زمان روسیه تزاری و تلاش‌های دانشمند روس، کنستانتین ادواردوویچ سیولکوفسکی باز می‌گردد؛ اگر چه به نتیجه‌ عملیاتی منجر نشد. اما سرانجام در چهارم اکتبر ۱۹۵۷،‌ سرگی پاولوویچ کورولف موفق شد تا موشک بالستیک R7 را طراحی کند تا شوروی نخسیتین ماهواره فضایی جهان را با عنوان اسپوتنیک ۱ پرتاب کند. به دنبال این موفقیت،‌ مرکز آموزش فضانوردی در سال ۱۹۶۰ در شوروی راه‌اندازی شد.

شاید کمتر کسی بداند که گاگارین در سال ۱۹۶۴ از جمله نخستین افراد سرشناسی بود که از شوروی خواست کلیسای جامع مسیح منجی را که به دستور لنین تخریب شده بود، بازسازی کنند؛ چرا که او معتقد بود نمی‌توان از وطن دوستی سخن گفت، اما ریشه‌های تاریخی یک ملت را نادیده گرفت. این موضع او اگرچه از سوی هیات رئیسه شوروی جامه عمل نپوشید، اما با اقبال فراوانی در میان مردم روبرو شد. در همین رابطه یک نظرسنجی‌ مرکز افکار عمومی روسیه نیز نشان می دهد که گاگارین چهره و قهرمان مورد علاقه روس‌ها در قرن بیستم بشمار می‌آید و پس از او ولادیمیر ویسوتسکی، شاعر و هنرمند مشهور،  ژنرال مارشال ژوکوف، فرمانده مشهوری که آلمان نازی را شکست داد و لئو تولستوی قرار دارند.

گاگارین که متولد نهم مارس ۱۹۳۴ در روستایی در منطقه اسمولنسک است،‌ ابتدا به آهنگری مشغول شد ولی خیلی زود توانست به رویایی خودش یعنی پرواز نزدیک شود و مشغول تحصیل در مدرسه آموزش خلبانی شد. سرانجام در سن ۲۶ سالگی موفق شد در لیست بیست نفره آموزش برای سفر به فضا قرار بگیرد و در بیست و هفت سالگی به عنوان کاندید نهایی برگزیده شد. اما این قهرمان شوروی، زندگی کوتاهی داشت و در ۲۷ مارس ۱۹۶۸،‌ هنگام پرواز با یک جنگنده آموزشی میگ، هواپیمای او سقوط کرد و در سن ۳۴ سالگی درگذشت. سه روز بعد خاکستر او با احترام نظامی و شلیک توپ‌های کرملین،‌ در دیواره این کاخ به خاک سپرده شد.

گاگارین در دوره حیات خود جوایز خارجی بسیاری را از متحدین شوروی دریافت کرد و از همین رو میان هفت سال پایانی عمر خویش، به بیش از سی کشور جهان سفر کرد و به واقع به یک قهرمان ملی تبدیل شد؛ شاید به همین دلیل هم بود که پس از مرگش، برای اولین بار در شوری عزای عمومی برای درگذشت فردی اعلام شد که رئیس دولت نبود. خیلی زود نیز نام بسیاری از خیابان‌ها، پارک‌ها و شهرک‌ها به نام او نامگذاری شد.

گاگارین که عاشق ادبیات و به ویژه آثار پوشکین و البته کتاب شازده کوچولو نوشته سنت اکزوپری بود، هنگامی که در مدار زمین قرار گرفت گفت: من ابرها را بر روی زمین می‌بینم؛ توده‌های کوچک و سایه‌های آنها را مشاهده می کنم؛ افق زمین … هاله‌ای فوق‌العاده و همه چیز چقدر زیباست … زیبا!

 

نویسنده: احمد وخشیته، استاد دانشگاه ملی اوراسیا

منبع: ستون «در حوالی میدان سرخ»، روزنامه شرق

 

«در حوالی میدان سرخ» را اینجا بخوانید!

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا